Từ ngày 01/07/2025, theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội 2024, chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh sẽ chính thức thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc. Đây là thay đổi quan trọng nhằm mở rộng độ bao phủ của hệ thống an sinh xã hội đối với khu vực kinh tế cá thể. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp đầy đủ thông tin để chủ hộ kinh doanh sẵn sàng chuẩn bị cho giai đoạn mới này.
1. Bảo hiểm xã hội cho hộ kinh doanh là gì?
Bảo hiểm xã hội (BHXH) là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết.
Trước đây, chủ hộ kinh doanh chỉ tham gia BHXH trên tinh thần tự nguyện. Tuy nhiên, kể từ ngày 01/07/2025, chính sách này đã có sự thay đổi lớn. BHXH bắt buộc cho hộ kinh doanh là một chính sách mới của Nhà nước, yêu cầu các chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh phải tham gia đóng BHXH cho chính mình và cho người lao động (nếu có).
Thay đổi này nhằm đảm bảo quyền lợi an sinh xã hội lâu dài cho chính các chủ hộ kinh doanh, giúp họ được hưởng các chế độ như ốm đau, thai sản, hưu trí và tử tuất, tương tự như người lao động trong các doanh nghiệp.
2. Từ 1/7, chủ hộ kinh doanh tham gia Bảo hiểm xã hội bắt buộc
Đây là nội dung cốt lõi và quan trọng nhất anh/chị cần lưu ý.
Trước đây, theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, chủ hộ kinh doanh cá thể không bắt buộc phải tham gia bảo hiểm xã hội. Việc tham gia BHXH đối với nhóm đối tượng này hoàn toàn mang tính tự nguyện.
Căn cứ điểm m, khoản 1 Điều 2 của Luật BHXH số 41/2024/QH15 bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01/7/2025; khoản 2 Điều 3 của Nghị định số 158/2025/NĐ-CP ngày 25 tháng 6 năm 2025 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn một số điều của Luật BHXH về BHXH bắt buộc.
Theo đó, chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai thuộc đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc từ ngày 01 tháng 7 năm 2025.
Trường hợp Chủ hộ kinh doanh đồng thời thuộc nhiều đối tượng tham gia khác nhau thì thực hiện thì tham gia BHXH bắt buộc theo đối tượng tương ứng quy định tại điểm b, c, d, đ, e, i, a, 1, k, n, h hoặc g khoản 1 Điều 2 Luật BHXH 2024.
Ngoài ra, Chủ hộ kinh doanh đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định tại khoản 2 Điều 169 của Bộ luật Lao động (năm 2025: 61 tuổi 3 tháng đối với nam, 56 tuổi 8 tháng đối với nữ), mà còn thiếu tối đa 06 tháng để đủ điều kiện hưởng lương hưu hoặc trợ cấp tuất hằng tháng thì được tham gia BHXH bắt buộc từ ngày 01/7/2025.
Như vậy, kể từ ngày 01/7/2025, chủ hộ kinh doanh có giấy phép đăng ký kinh doanh sẽ chính thức thuộc nhóm đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc, bên cạnh nghĩa vụ đóng BHXH cho người lao động (nếu có). Đây là một thay đổi quan trọng trong chính sách an sinh, góp phần mở rộng diện bao phủ BHXH trên toàn quốc.
3. Mức đóng, nơi mua BHXH và thủ tục đăng ký BHXH bắt buộc với chủ hộ kinh doanh
3.1. Mức đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động làm việc cho hộ kinh doanh
Căn cứ theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, Luật việc làm 2013 và Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, từ ngày 01/7/2025, hộ kinh doanh có sử dụng lao động sẽ phải thực hiện nghĩa vụ đóng các khoản bảo hiểm sau:
- Bảo hiểm xã hội bắt buộc (BHXH): gồm quỹ hưu trí – tử tuất và quỹ ốm đau – thai sản.
- Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN)
- Bảo hiểm y tế (BHYT)
- Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp (BHTNLĐ-BNN)
Tổng tỷ lệ đóng các khoản bảo hiểm trên là 21,5% tính trên quỹ tiền lương tháng của người lao động, theo quy định tại Quyết định số 595/QĐ-BHXH và Nghị định 58/2020/NĐ-CP.
3.2. Mức đóng BHXH bắt buộc cho chủ hộ kinh doanh
Căn cứ điểm d khoản 1 Điều 31 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, quy định tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh như sau:
Căn cứ đóng bảo hiểm xã hội
1. Tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc được quy định như sau:
…
d) Đối tượng quy định tại các điểm g, h, m và n khoản 1 Điều 2 của Luật này được lựa chọn tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc nhưng thấp nhất bằng mức tham chiếu và cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu tại thời điểm đóng.
Sau ít nhất 12 tháng thực hiện đóng bảo hiểm xã hội theo tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội đã lựa chọn thì người lao động được lựa chọn lại tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội;
Đồng thời căn cứ điểm a khoản 4 Điều 33 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định như sau
Mức đóng, phương thức và thời hạn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc của người lao động
…
4. Mức đóng, phương thức và thời hạn đóng của đối tượng quy định điểm m và điểm n khoản 1 Điều 2 của Luật này được quy định như sau:
a) Mức đóng hằng tháng bằng 3% tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc vào quỹ ốm đau và thai sản, 22% tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc vào quỹ hưu trí và tử tuất;
Do đó:
- Mức đóng tối thiểu: Bằng mức tham chiếu đóng BHXH, tức bằng 25% mức lương cơ sở. Hiện nay, mức lương cơ sở là 2.340.000 đồng/tháng. Do đó mức đóng bảo hiểm xã hội thấp nhất của chủ hộ kinh doanh là 25% x 2.340.000 = 585.000 đồng/tháng.
- Mức đóng tối đa: Bằng 20 lần mức tham chiếu, tương đương 585.000 x 20 = 11.700.000 đồng/tháng.
3.3. BHXH cho hộ kinh doanh mua ở đâu?
Anh/chị sẽ thực hiện đăng ký và đóng tiền BHXH tại cơ quan Bảo hiểm xã hội cấp quận/huyện nơi hộ kinh doanh đặt địa chỉ đăng ký kinh doanh.
3.4. Thủ tục đăng ký BHXH cho hộ kinh doanh
Anh/chị có thể đăng ký tham gia BHXH bắt buộc lần đầu qua bước sau:
- Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ đăng ký BHXH lần đầu 2025.
- Bước 2: Nộp hồ sơ tới cơ quan BHXH
Sau khi chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, hộ kinh doanh nộp hồ sơ tại cơ quan BHXH tại cơ sở trực thuộc BHXH tỉnh/thành phố nơi cư trú (Bỏ BHXH cấp huyện, chuyển đổi thành BHXH cơ sở trực thuộc BHXH tỉnh/thành phố) bằng một trong các hình thức sau:
-
- Nộp hồ sơ trực tiếp: Tại cơ quan BHXH tỉnh hoặc Trung tâm Phục vụ Hành chính công.
- Đăng ký trực tuyến: Thông qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia hoặc Cổng Dịch vụ công của Bảo hiểm xã hội Việt Nam tại địa chỉ: https://dichvucong.baohiemxahoi.gov.vn để thực hiện online, hộ kinh doanh cần có chữ ký số.
- Gửi qua dịch vụ bưu chính công
Hiện nay, các cơ quan BHXH đang ưu tiên và khuyến khích thực hiện thủ tục qua hình thức trực tuyến để tiết kiệm thời gian và công sức cho người dân.
- Bước 3: Giải quyết hồ sơ
Thời hạn giải quyết hồ sơ là không quá 05 ngày kể từ ngày nhận được hồ sơ của hộ kinh doanh. Kết quả sẽ được gửi về qua dịch vụ bưu chính theo thông tin HKD đã đăng ký trước đó với cơ quan Bảo hiểm xã hội.
4. Hồ sơ đăng ký tham gia BHXH bắt buộc của chủ hộ kinh doanh
Điều 27 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định hồ sơ đăng ký tham gia BHXH bắt buộc như sau:
Như vậy, hồ sơ đăng ký tham gia BHXH bắt buộc của chủ hộ kinh doanh:
– Nếu nộp qua người sử dụng lao động: Hồ sơ bao gồm tờ khai đăng ký tham gia BHXH của người sử dụng lao động kèm theo danh sách người lao động tham gia BHXH.
– Nếu chủ hộ kinh doanh tự nộp: Hồ sơ bao gồm tờ khai đăng ký tham gia BHXH.
Hiện nay, mẫu Tờ khai tham gia bảo hiểm xã hội được quy định tại Mẫu TK1-TS ban hành kèm theo Quyết định 505/QĐ-BHXH năm 2020.
Tải tờ khai tham gia điều chỉnh thông tin bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế mới nhất – Mẫu TK1-TS TẠI ĐÂY
Để thực hiện thủ tục đăng ký tham gia bảo hiểm xã hội, anh/chị chủ hộ kinh doanh có thể đến cơ quan BHXH quận/huyện nơi cư trú hoặc đăng ký online qua trang dịch vụ công BHXH: https://dichvucong.baohiemxahoi.gov.vn.
Lưu ý: Hộ kinh doanh cần có chữ ký số để thực hiện nộp hồ sơ online trên trang dịch vụ công.
5. Các chế độ của BHXH bắt buộc từ 01/7/2025
Căn cứ khoản 2 Điều 4 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, chủ hộ kinh doanh tham gia BHXH bắt buộc có các chế độ sau đây:
(i) Ốm đau.
(ii) Thai sản.
(iii) Hưu trí.
(iv) Tử tuất.
(v) Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
6. Chủ hộ kinh doanh không đóng BHXH bị phạt thế nào?
Trường hợp chủ hộ kinh doanh không thực hiện đúng nghĩa vụ đóng BHXH cho bản thân và người lao động từ 1/7/2025 sẽ đối mặt với các hình thức xử phạt vi phạm hành chính. Cụ thể, Theo Điều 39 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, quy định mức phạt liên quan đến đóng BHXH bắt buộc như sau:
*Mức xử phạt hành chính:
- Phạt từ 18% đến 20% tổng số tiền BHXH, BHTN phải đóng tại thời điểm bị lập biên bản, nhưng không vượt quá 75 triệu đồng, nếu:
- Không đóng BHXH, BHTN cho toàn bộ người lao động thuộc diện bắt buộc.
- Vi phạm chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
- Phạt từ 50 đến 75 triệu đồng nếu chủ hộ có hành vi trốn đóng BHXH, BHTN, cũng chưa đến mức bị xử lý hình sự.
*Biện pháp khắc phục hậu quả:
Ngoài tiền phạt, chủ hộ kinh doanh vi phạm còn phải:
- Nộp đủ số tiền bảo hiểm còn thiếu cho cơ quan BHXH;
- Nộp tiền lãi phạt, tính bằng 2 lần mức lãi suất đầu tư bình quân của quỹ BHXH trong năm trước, áp dụng cho phần chậm hoặc trốn đóng.
Nếu không tự nguyện thực hiện, ngân hàng hoặc kho bạc nhà nước có thể trích trực tiếp từ tài khoản của chủ hộ để thu hồi số tiền nợ, cộng với lãi suất không kỳ hạn cao nhất tại thời điểm xử phạt (trường hợp vi phạm từ 30 ngày trở lên).
7. Các câu hỏi thường gặp
7.1. Hộ kinh doanh thuê nhân viên part-time (làm việc không trọn thời gian) có phải đóng BHXH không?
Có, nếu thuộc trường hợp quy định. Theo điểm l, khoản 1, Điều 2 Luật BHXH 2024, người lao động làm việc không trọn thời gian có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất thì thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
7.2. Hộ kinh doanh chỉ có một mình chủ hộ, không thuê lao động thì có phải đóng BHXH không?
Có. Theo quy định mới, chỉ cần là “chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh” thì bắt buộc phải tham gia BHXH cho chính mình, không phụ thuộc vào việc có sử dụng lao động hay không.
7.3. Tiền đóng BHXH của chủ hộ kinh doanh có được tính vào chi phí hợp lý khi tính thuế TNCN không?
Theo các quy định hiện hành về thuế TNCN đối với hộ kinh doanh, các khoản đóng góp bảo hiểm bắt buộc được tính vào chi phí được trừ (chi phí hợp lý) khi xác định thu nhập tính thuế. Đây là một lợi ích giúp giảm nghĩa vụ thuế cho hộ kinh doanh.
7.4. Khi chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp thì mức đóng BHXH có thay đổi không?
Có thay đổi. Khi chuyển lên doanh nghiệp, chủ hộ kinh doanh sẽ trở thành giám đốc hoặc người đại diện theo pháp luật.
- Về bản chất: Vẫn là người lao động của doanh nghiệp và tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc.
- Về mức đóng: Mức đóng sẽ được tính trên cơ sở tiền lương ghi trong hợp đồng lao động với công ty, không còn là mức tự chọn như khi còn là hộ kinh doanh. Tỷ lệ đóng của doanh nghiệp và người lao động cũng sẽ áp dụng theo quy định chung cho doanh nghiệp. Quá trình tham gia BHXH sẽ được nối tiếp, không bị gián đoạn.
8. Tạm kết
Việc bổ sung chủ hộ kinh doanh vào các nhóm đối tượng tham gia BHXH bắt buộc từ ngày 01/7/2025 sẽ giúp chủ hộ kinh doanh và người lao động được hưởng đầy đủ các quyền lợi BHXH theo quy định. Hy vọng với những chia sẻ trên từ MISA meInvoice, các chủ hộ kinh doanh sẽ có thể thực hiện chính xác và đầy đủ các quy định pháp luật về BHXH.
